Klasa 7.

poniedziałek,  8 czerwca 2020 roku

Nie chciałem żywym śpiewać, dziś umarłym muszę … J. Kochanowski, Tren VII.

 I. Posłuchaj interpretacji Trenu VII. 

II. Przeczytaj Tren VII – załącznik i wykonaj następujące polecenia:

(ustnie 1,2,3,4,5)

1. Powiedz, kim może być osoba mówiąca w Trenie VII i kto jest adresatem jej słów. Zacytuj fragmenty potwierdzające twoje przypuszczenia.

2. Przedstaw refleksje podmiotu lirycznego wywołane widokiem ubranek Urszulki.

3. Określ uczucia osoby mówiącej.

4. Przywołaj użyte zdrobnienia i powiedz, jak one wpływają na nastrój utworu.

5. Wskaż słowo, które w wierszu zastępuje wyraz śmierć. Jak myślisz, dlaczego podmiot liryczny nie mówi o niej wprost.

(do zeszytu)

Eufemizm- łagodne określenie złej nieprzyjemnej rzeczy.

Przykłady eufemizmów (wybierz trzy i zapisz w zeszycie):

·         odejść, zasnąć w Panu – zamiast – umierać;

·         jesień życia, trzeci wiek, zaawansowany wiek – zamiast – starość

·         puszysty, grubokościsty, dobrze jedzący – zamiast – gruby

·         mijać się z prawdą – zamiast – kłamać, łgać

·         mieć lepkie ręce – zamiast – kraść

·         urodzony w niedzielę – zamiast – leniwy

·         tam gdzie król piechotą chadza lub ustronne miejsce – zamiast – ubikacja

·         te dni, kobieca przypadłość – zamiast – miesiączka

·         strefa bikini – zamiast – łono, podbrzusze,

·         do diaska – zamiast – do diabła

·         mieć żółte papiery – zamiast – być chorym psychicznie

·         postprawda – zamiast – kłamstwo, fałsz

Przeczytaj uważnie …

Środki stylistyczne zastosowane w Trenie VII Jana Kochanowskiego:

Pytanie retoryczne : '' Żalu mi przydajecie? ''
Wyrażenie bezradności Kochanowskiego wobec śmierci córki.

Epitety: '' nieszczęsne ochędóstwo '' , '' żałosne ubiory '' , '' lichą tkaneczkę ''.
Wyrażenie ogromnego związku między ubiorem a charakterem Orszulki.

Peryfraza: '' Ujął ją sen żelazny, twardy, nieprzespany ... ''.
Podkreślenie wyjątkowego cierpienia, które dotknęło Kochanowskiego.

Wykrzyknienie: '' Nie masz, nie masz nadzieje! ( ... )''.

Podkreślenie beznadziejnej sytuacji, utracenia nadziei na lepsze życie.

Zdrobnienie: '' członeczków '', '' letniczek '', '' dziewko '', '' tkaneczkę ''.
Podkreślenie znaczenia ukochanego dziecka w życiu Kochanowskiego.

Metafora: '' Niestetyż, i posąg, i ona / W jednej skrzyni zamkniona! ''.
Podkreślenie tego, że Kochanowski nie ma żadnego wpływu na siły wyższe.

(do zeszytu)

Przedstaw refleksje podmiotu lirycznego wywołane widokiem ubranek Urszulki.

Uzupełnij zdania.

Osoba mówiąca, oglądając ubranka Urszulki, myśli o tym, że ……………………

…………………………………………………………………………………….. .

Ubolewa nad tym, że zamiast wyprawy ślubnej rodzice muszą …………………...

…………………………………………………………………………………….. .

Załącznik

Jan Kochanowski

TREN VII

Nieszczesne ochędóstwo 1., żałosne ubiory

     Mojej namilszej cory 2.,

Po co me smutne oczy za sobą ciągniecie?

     Żalu mi przydajecie 4.

Już ona członeczków swych wami nie odzieje,

     Nie masz, nie masz nadzieje 6.

Ujął 7. ją sen żelazny, twardy, nieprzespany.

     Już letniczek 8. pisany

I ploteczki 9. wniwecz, i paski złocone -

     Matczyne dary płone 10.

Nie do takiej łóżnice 11., moja dziewko droga,

     Miała cię mać uboga 12.

Doprowadzić, nie takąć dać obiecowała

     Wyprawę 14., jakąć dała.

Giezłeczkoć  15. tylko dała a lichą tkaneczkę,

     Ociec ziemie  16. bryłeczkę

W główki włożył. Niestetyż, i posag i ona

     W jednej skrzynce zamkniona 18.

------------------------------------------------------

Objaśnienia w wersach:

1.  ochędóstwo - stroje, ozdoby (zob. ochędożne w Trenie XII, 5); żałosne - smutne,

wywołujące smutek, żal.

     2. cory - córy (tj. córki).

     4. przydajecie - przydawać - dodawać

     6. nadzieje - nadziei.

     7. ujął - ująć - chwycić; nieprzespany * - taki, z którego nie można się obudzić.

     8. letniczek - letnia suknia kobieca; pisany * - wzorzysty, barwny, malowany.      

     9. uploteczki - wstążki do włosów, które się wplata we włosy; wniwecz - na nic.

     10. płone - niepotrzebne, daremne (dziś: płonne).

     11. do łóżnice - do łożnicy, czyli do łoża małżeńskiego.

     12. mać uboga - biedna, nieszczęśliwa matka.

     14. wyprawę - wyprawa * - aluzja do wyprawy dawanej pannie młodej przed ślubem i  
          będącej częścią posagu.

     15. giezłeczko - koszula z białego płótna; lichą tkaneczkę - sukienkę ze skromnej tkaniny lub 
          opaskę wiążącą włosy.

     16. ziemie - ziemi.

     17. w główki - w miejsce, gdzie spoczywa głowa.

     18. W jednej skrzynce - skrzynka - oznacza jednocześnie trumnę, a także przedmiot, w którym
         chowano rzeczy cenne, pieniądze, klejnoty, kosztowną odzież; zamkniona - zamknięta.