Klasa 8.

 wtorek, 5 maja 2020 roku

Trening przed egzaminem ósmoklasisty.

Praca z tekstem.

Maria Ziółkowska

STÓŁ

Trudno sobie wyobrazić, że przez bardzo długie wieki ludzie nie znali stołu w takiej postaci, jaką mamy dzisiaj. Więcej – że są ludy, które i teraz stołu nie potrzebują. Niektórzy filolodzy1 są zdania, że wyraz „stół” nie wywodzi się od wyrazu „stać”, lecz od „ściółka”2.

W najdawniejszych czasach, miejscem, gdzie układano jadło, była zwykła ściółka z trawy i liści, zabezpieczająca przed brudem ziemi. Zatem jedną z pierwszych form stołu stanowiła ściółka. Następnie przyszła kolej na płachtę. Rozpościerano ją na równym, ubitym kawałku ziemi i na niej ustawiano potrawy. Kolejną postacią stołu była deska, która dla wygody kucających i klękających koło niej biesiadników otrzymała podstawki. Podstawki te z czasem rosły, aż zmieniły się w normalne nogi. Nogi te i deska wyglądały różnie, w zależności od zamożności i smaku artystycznego właściciela. O ile deski, przeważnie prostokątne, mogły konkurować ze sobą jedynie gładkością i urodą drzewnych słojów, o tyle nogi stołowe miały nieograniczone wprost możliwości prezentowania swoich walorów. Ale deska na podstawkach nie wszędzie przerodziła się w stół.

Marcin Bielski, pierwszy z kronikarzy polskich, który dzieje powszechne spisał w języku ojczystym, pisał, że „u Bolesława Chrobrego było 40 stołów pospolitych, do których szedł każdy, kto chciał”.

Stół nabrał z czasem znaczeń przenośnych, przeszedł do przysłów, z których liczne zachowały się do dzisiaj. Mówiono: „Weź to pod stół” – ukryj, zaniechaj, machnij na to ręką. „Narada okrągłego stołu” – narada, podczas której wszyscy ludzie są równi. Najpopularniejsze ze wszystkich są oczywiście powiedzonka związane ze zwykłym stołem, przy którym się je i pracuje.

1 Filolog – specjalista zajmujący się badaniami nad językiem i literaturą.

2 Ściółka – warstwa okrywająca glebę, utworzona, np. z opadłych liści, gałązek, owoców.

Na podstawie: Maria Ziółkowska, Skąd my to mamy?, Warszawa 1997.

  

Zadanie 1.
Dokończ zdania zgodnie z sensem tekstu Marii Ziółkowskiej.

Tematem tekstu Marii Ziółkowskiej jest ……...……………………..…………………..

W ostatnim akapicie autorka ……………………..……………………...........................

Zadanie 2.
Wypisz z tekstu kolejne formy stołu, zgodnie z tym, w jakiej kolejności pojawiały się w życiu ludzi.

1) ………………………………………

2) ………………………………………

3) ……………………………………....

4) Stół z nogami.

Zadanie 3.
Dokończ zdanie. Zaznacz literę A albo B.

Stół, przy którym się je i pracuje, nazwano w ostatnim akapicie tekstu ___.

·        zwykłym stołem -  A,

·        okrągłym stołem – B.

Zadanie 4.
Oceń, czy zdanie jest prawdziwe. Zaznacz PRAWDA albo FAŁSZ.

Deski zostały wyposażone w podstawki, które później zmieniły się w nogi.

·        PRAWDA

·        FAŁSZ

Zadanie 5.
Oceń, czy zdanie jest prawdziwe. Zaznacz PRAWDA albo FAŁSZ.

Z tekstu wynika, że Marcin Bielski spisał dzieje powszechne w języku polskim

·        PRAWDA

·        FAŁSZ

     Zadanie 6. 

Dokończ zdanie. Zaznacz literę A albo B.

Sformułowanie nogi stołowe miały  możliwości prezentowania swoich walorów ma znaczenie ___.

·        przenośne – A,

·        dosłowne – B.

Zadanie 7.
We współczesnym języku mamy powiedzenie wykładać karty na stół, które oznacza, że ktoś mówi szczerze i otwarcie o swoich zamierzeniach.

Czy powiedzenie weź to pod stół, zawarte w tekście Marii Ziółkowskiej, oraz powiedzenie wykładać karty na stół mają to samo znaczenie? Zaznacz literę A albo B.

·        TAK -  A,

·        NIE -  B.

Zadanie 8.
Dokończ zdanie. Zaznacz literę A albo B. W zdaniu Nogi te i deska wyglądały różnie w zależności od smaku artystycznego właściciela wyrazu smak użyto w znaczeniu ___.

·        zmysłu pozwalającego rozpoznać właściwości jedzenia – A,

·        poczucia piękna i elegancji B.

Zadanie 9.
Dokończ zdanie. Zaznacz literę A albo B.Wyrazy pod, przy, z, na użyte w ostatnim akapicie są ___.

·        przyimkami – A,

·        zaimkami – B.
 

Uwaga: Powtórz wiadomości o częściach mowy: przyimki , zaimki. 

Zadanie 10.
10.1. Do podanego wyrazu dopisz taką formę, która wyjaśni pisownię tego wyrazu przez ż.

książka – ………………………………………………………………….......................

10.2. Ułóż zdanie z podanym przez siebie wyrazem

………….……………………………………………………..........................................

Uwaga: Powtórz zasady pisowni wyrazów  z ,,ż”

Zadanie 11.
Czy czytanie książek jest lepsze od oglądania telewizji? Uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do poniższej ilustracji.

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………